Rosnące koszty materiałów i usług to problem, z którym mierzą się wykonawcy kontraktów publicznych w całym województwie mazowieckim. Sprawy z tego zakresu regularnie trafiają do prawników od zamówień publicznych w Warszawie. W regionie z jedną z największych koncentracji postępowań przetargowych w Polsce kwestia waloryzacji wynagrodzenia wraca wyjątkowo często.

Obowiązek klauzul waloryzacyjnych – co mówi prawo

Od nowelizacji PZP z 2021 roku zamawiający zobowiązani są do zamieszczania w umowach zawieranych na okres dłuższy niż 12 miesięcy klauzul waloryzacyjnych uwzględniających zmiany:

• cen materiałów i kosztów związanych z realizacją zamówienia,
• stawek podatku VAT,
• wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę,
• zasad podlegania ubezpieczeniom społecznym lub wysokości składek.

Obowiązek ten dotyczy umów o roboty budowlane, usługi i dostawy. Jego pominięcie przez zamawiającego stanowi naruszenie przepisów PZP i może być podstawą odwołania do KIO.

Jak działa klauzula waloryzacyjna

Klauzula waloryzacyjna określa mechanizm zmiany wynagrodzenia wykonawcy w przypadku istotnej zmiany kosztów realizacji zamówienia. Prawidłowo skonstruowana klauzula powinna wskazywać:

• wskaźnik waloryzacji – najczęściej wskaźnik GUS (inflacja, ceny produkcji budowlano-montażowej),
• poziom zmiany kosztów uprawniający do żądania waloryzacji,
• maksymalną wartość zmiany wynagrodzenia (art. 439 ust. 4 PZP – nie mniej niż 4% wartości umowy),
• procedurę składania wniosku o waloryzację.

Kiedy wykonawca może żądać waloryzacji

Prawo do żądania zmiany wynagrodzenia powstaje, gdy zmiana kosztów realizacji zamówienia przekroczyła próg określony w umowie. W praktyce najczęściej chodzi o:

• wzrost cen materiałów budowlanych,
• wzrost kosztów paliwa i transportu,
• podwyżki wynagrodzeń pracowników,
• zmiany stawek podwykonawców.

Wykonawca zobowiązany jest do udokumentowania wpływu zmiany kosztów na wynagrodzenie. Sam wzrost wskaźnika GUS nie wystarczy – konieczne jest wykazanie realnego przełożenia na koszty konkretnego kontraktu.

Co jeśli umowa nie zawiera klauzuli waloryzacyjnej

Brak klauzuli waloryzacyjnej w umowie trwającej ponad 12 miesięcy stanowi naruszenie art. 439 PZP. W takiej sytuacji wykonawca może:

• złożyć odwołanie do KIO, jeśli naruszenie zostało stwierdzone na etapie postępowania,
• powołać się na przepisy Kodeksu cywilnego – w szczególności art. 357¹ KC, pozwalający sądowi zmienić sposób wykonania zobowiązania lub wysokość świadczenia w razie nadzwyczajnej zmiany stosunków,
• dochodzić roszczeń odszkodowawczych za szkodę wyrządzoną przez zamawiającego.

Waloryzacja a zmiana umowy – granica dopuszczalności

Waloryzacja wynagrodzenia jest szczególnym przypadkiem zmiany umowy dopuszczalnym na podstawie art. 455 PZP. Jej wprowadzenie nie wymaga spełnienia dodatkowych przesłanek poza tymi wskazanymi w klauzuli waloryzacyjnej. Warto jednak pamiętać, że łączna wartość zmian wynagrodzenia nie może przekroczyć limitów określonych w umowie – przekroczenie tych granic wymaga odrębnej podstawy prawnej.

Gdy zamawiający odmawia waloryzacji mimo spełnienia przesłanek umownych, wsparciem prawnym okazać się może specjalizujący się w danej dziedzinie adwokat. Legionowo i całe Mazowsze to region, gdzie spory o waloryzację wynagrodzenia w kontraktach publicznych należą do coraz częstszych – a skuteczna ochrona interesów wykonawcy wymaga szybkiego działania.